Marzec '68

 Marzec 1968 to jeden z najważniejszych momentów historycznych w dziejach Polski po II wojnie światowej. Był on bardzo ważnym doświadczeniem życiowym dla dużej części młodej polskiej inteligencji. Jednak pod tym umownym określeniem kryje się kilka różnych wątków. W zależności od tego, kto i w jakim celu spogląda na Marzec, wydobywa z niego przede wszystkim te aspekty, które jego samego dotyczyły w największym stopniu.

Dla ludzi, którzy w 1968 r. studiowali, zwykle najważniejszy jest studencki nurt „wydarzeń marcowych”. W pamięć tych osób najmocniej wryły się wiece, strajki i manifestacje studenckie. Wielu postrzega Marzec jako wydarzenie, które wpłynęło na ich dalsze życie. Studenci w Polsce, którzy, występowali pod hasłami wolnościowymi, odwoływali się do tych samych haseł i wartości, co ich czescy i słowaccy koledzy w okresie Praskiej Wiosny. Odwołując się do lewicowej frazeologii, walczyli w pierwszej kolejności o demokratyzację i liberalizację systemu komunistycznego, a także o prawo do życia w prawdzie. „Wydarzenia marcowe” przyczyniły się również do uformowania w Polsce „pokolenia’68”. Wielu ludzi z tego pokolenia w latach siedemdziesiątych działało w opozycji antykomunistycznej, a po Sierpniu 1980 r. znalazło się wśród działaczy i doradców NSZZ „Solidarność”.

Osoby, które po Marcu wyemigrowały z Polski, mówią najczęściej o haniebnej kampanii antysemickiej, przez czynniki oficjalne nieudolnie skrywanej pod hasłami antysyjonistycznymi. Niemała część z tych emigrantów uwierzyła marcowej propagandzie podważającej ich prawo do polskości i wolała później mówić o sobie „jestem z Polski” niż „jestem Polakiem”. Niektórzy emigranci, pochodzący z rodzin od dawna już zasymilowanych, właśnie w 1968 r. – w obliczu kampanii antysemickiej – otwarcie wracali do swoich żydowskich korzeni.